Arboriculture

เรื่องสำคัญด้านงานรุกขกรรมในประเทศไทย

คุณค่าของต้นไม้ใหญ่ในระบบนิเวศเมืองนั้นมีมาก ต้นไม้ช่วยดูดซับก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ในอากาศแล้วปล่อยก๊าซออกซิเจนให้สิ่งมีชีวิตอื่นๆ ช่วยดักจับฝุ่นละอองในอากาศ ช่วยปรับลดอุณหภูมิของสภาพอากาศ เป็นร่มเงาบดบังแสงให้กับตัวอาคาร ช่วยยึดดินควบคุมการพังทลาย ลดการสะท้อนแสงไฟของรถที่แล่นไปมาบนท้องถนน หรือแม้แต่ช่วยในด้านของงานสถาปัตยกรรม ความสวยงาม การตกแต่งสถานที่ เนื่องจากหากผู้ปลูกรู้จักเลือกสีสัน รูปทรง และโครงสร้างของต้นไม้ให้เหมาะสมกับสถานที่ แต่น้อยคนนักที่จะเห็นความสำคัญของการอนุรักษ์ต้นไม้ใหญ่และเพิ่มพื้นที่สีเขียวในสังคมเมือง ต้นไม้ใหญ่ในหลายๆ พื้นที่เมืองมักตกเป็นเหยื่อของการพัฒนา การก่อสร้างถนน อาคาร สถานที่ หรือสาธารณูปโภคต่างๆ ภายหลังอาจมีการปลูกทดแทนบ้างแต่ก็ไม่ได้นำเอาความรู้ด้านลักษณะทางนิเวศวิทยาหรือธรรมชาติการดำรงชีวิตของต้นไม้นั้นมาพิจารณาปรับใช้เลย จนทำให้สถานการณ์ปัจจุบันของต้นไม้ใหญ่ในระบบนิเวศเขตเมืองมีสถานภาพเสื่อมโทรมมาก เมื่อธรรมชาติขาดความสมดุล ต้นไม้ใหญ่ส่วนมากในเมืองจึงมีลักษณะที่ไม่สวยงามน่ามอง และที่สำคัญไปกว่านั้นคือสุขภาพของต้นไม้แย่ลง กิ่งแห้งตาย เกิดโพรง จนนำไปสู่การโค่นล่มในที่สุด เป็นปัญหาและเกิดอันตรายแก่ผู้สัญจรไปมาและอาคารบ้านเรือนในละแวกใกล้เคียง ด้วยเหตุนี้เองผู้คนบางกลุ่มที่ตระหนักเห็นถึงปัญหาจึงก่อให้เกิด “ผู้ปฏิบัติวิชาชีพทางรุกขกรรม” หรือที่เรียกว่า “รุกขกร” ขึ้น

รู้จักงานรุกขกรรมและรุกขกร
ศาสตราจารย์กิตติคุณ เดชา บุญค้ำ (2543) ให้ความหมายของงานรุกขกรรมและรุกขกรไว้ว่า

รุกขกรรม (Arboriculture) คือ คือวิชาชีพว่าด้วยการปลูกและจัดการเกี่ยวกับต้นไม้ใหญ่ในงานภูมิทัศน์ ซึ่งรวมถึงศึกษาการเจริญเติบโตและการตอบสนองต่อการปฏิบัติต่อต้นไม้ ได้แก่ การคัดเลือก การปลูก การดูแล การทำศัลยกรรมและการตัดโค่น เรียกผู้ที่ปฏิบัติวิชาชีพทางรุกขกรรมว่า “รุกขกร”

จุดเน้นของงานรุกขกรรม ได้แก่ ต้นไม้ที่ให้ความประเทืองใจ ซึ่งต้นไม้เหล่านี้จะได้รับการดูแลเพื่องานภูมิทัศน์สำหรับมนุษย์เป็นหลัก ปกติจะอยู่ตามอุทยาน สวน สวนสาธารณะ หรือในบริเวณชุมชน ที่สำคัญงานรุกขกรรมมีความเกี่ยวข้องกับการดูแลสุขภาพของต้นไม้ การควบคุมโรคและแมลง การจัดการเกี่ยวกับอันตรายและการพิจารณาด้านสุนทรียภาพ

รุกขกร (Arborist) หรือนักศัลยกรรมต้นไม้ใหญ่ คือ นักวิชาชีพที่มีหน้าที่จัดการและดูแลต้นไม้ใหญ่ ซึ่งโดยปกติเป็นต้นไม้ใหญ่ในเมืองและในบริเวณอาคารสถานที่ รวมถึงไม้เลื้อยและไม้พุ่มมีแก่นที่เป็นไม้ยืนต้น ซึ่งรวมถึงงานปลูก งานตัดแต่ง งานค้ำจุน งานป้องกันและรักษาโรคและแมลงหรือโรคพืชอื่น งานป้องกันการถูกฟ้าผ่า และงานโค่นต้นไม้ นอกจากนี้ยังรวมงานวางแผน งานให้คำปรึกษา การทำรายงานและการเป็นพยานศาลในฐานะผู้เชี่ยวชาญเนื่องจากต้นไม้ใหญ่มีคุณประโยชน์แก่มนุษย์มาก ต้นไม้ใหญ่มีการดำรงชีวิตที่ซับซ้อน มีขนาดใหญ่โตและมีน้ำหนักมาก ต้นไม้ใหญ่ในเมืองจึงต้องได้รับการเฝ้าระมัดระวังและการดูแลเพื่อเป็นประกันความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน

รุกขกรสามารถประเมินต้นไม้ในด้านสุขภาพ ความแข็งแรงทางโครงสร้างของต้น ความปลอดภัย หรือความเหมาะสมที่จะนำมาใช้ในงานภูมิสถาปัตยกรรม รวมทั้งระยะห่างในการปลูกจากสิ่งปลูกสร้าง วิชารุกขกรรมสมัยใหม่ได้ก้าวหน้าไปค่อนข้างรวดเร็วทั้งทางด้านเทคโนโลยีและวิธีปฏิบัติจากวิธีเก่าๆ ที่เคยปฏิบัติแต่เดิมมา รุกขกรรมสมัยใหม่ได้นำผลการวิจัยมาเป็นพื้นฐานในการปฏิบัติมากขึ้น ทั้งนี้การจะเป็นรุกขกรที่ดีและทำงานอย่างมีประสิทธิภาพได้ จำเป็นจะต้องมีความรู้และทักษะ

รุกขกรในประเทศไทย
เพื่อเป็นการประกันแก่สังคมและผู้บริโภค ผู้ที่จะเรียกตัวเองเป็น “รุกขกร” ได้จะต้องผ่านการทดสอบความรู้ ทักษะและประสบการณ์ และการการฝึกงานมาเป็นเวลาตามกำหนด ผู้สอบผ่านจะได้รับใบรับรองความรู้ความสามารถในการเป็นรุกขกร ปัจจุบันประเทศไทยมีอาชีพรับจ้างตัดโค่นต้นไม้ใหญ่ รับจ้างตัดแต่งและดูแลต้นไม้ใหญ่ รวมถึงรับให้คำปรึกษาเกี่ยวกับการบำรุงรักษาต้นไม้ โดยเฉพาะในกรุงเทพมหานครและตามเมืองใหญ่ แต่ยังไม่มีหลักฐานการรับรอง หรือหลักประกันความรู้ ทักษะและวิธีการที่เทียบได้กับรุกขกรในต่างประเทศ แม้จะมีผู้มีความรู้ด้านวนศาสตร์หรือพืชสวนเริ่มบุกเบิกวิชาชีพนี้ก็ตาม จึงยังไม่อาจเรียกได้เต็มที่ว่าเป็นนักวิชาชีพรุกขกรรมหรือรุกขกร การรณรงค์ปลูกต้นไม่ใหญ่ในเมืองด้วยเหตุผลทางนิเวศวิทยาและการประหยัดพลังงานนับเป็นสาเหตุสำคัญในการเพิ่มจำนวนต้นไม้ ปัญหาความขัดแย้งระหว่างสาธารณูปโภคและต้นไม้ใหญ่ย่อมเพิ่มมากเช่นกัน การพัฒนาบุคลากรผู้มีความเชียวชาญเฉพาะ คือ รุกขกรจึงจำเป็นสำหรับประเทศไทย

TreeNOcare-Thailand-02

 

การตัดแต่งกิ่งอย่างถูกวิธีนับเป็นสิ่งสำคัญมาก
เราสามารถที่จะบังคับต้นไม้ให้มีรูปร่างและขนาดตามที่ต้องการได้ การตัดแต่งส่วนที่เกิดโรค หรือถูกแมลงทำลายเป็นการช่วยป้องกันมิให้เกิดการแพร่ไปหาส่วนอื่นๆ การตัดแต่งเพื่อความสวยงามต้องอาศัยความรู้เกี่ยวกับธรรมชาติของต้นไม้ เช่นถ้าตัดกิ่งด้านข้าง อาหารก็จะถูกนำไปเลี้ยงส่วนยอดเพิ่มขึ้นทำให้ต้นไม้นั้นมีการเจริญด้านความสูง ถ้าตัดส่วนยอดออกก็จะทำให้อาหารถูกส่งไปเลี้ยงกิ่งก้านที่เหลือ ทำให้พุ่มใบแผ่ขยายออกทางด้านข้างมากขึ้น

การตัดแต่งที่ผิดวิธีจะส่งผลให้ต้นไม้สร้างเนื้อเยื่อใหม่ๆ ออกมาประสานรอยแผลได้ช้าลงหรือบางครั้งไม่สามารถปิดรอยแผลที่เกิดขึ้นได้เลย จึงเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้เนื้อไม้ผุหรือทำให้ปลวกสามารถเข้าทาลายเนื้อไม้ได้ในเวลาต่อมา ซึ่งหมอจ้นไม้ ธราดล ทันด่วน (มปป.) กล่าวว่าการตัดแต่งสามารถแบ่งเป็นกรณีต่างๆ ได้ ดังนี้
การตัดกิ่งขนาดเล็กออกจากกิ่งใหญ่
วิธีที่ 1: ให้สังเกตวงแหวนที่โคนกิ่ง ซึ่งเรียกว่า “คอกิ่ง” ตัดให้ชิดคอกิ่งโดยระมัดระวังไม่ให้คอกิ่งได้รับความเสียหายเสียหาย
วิธีที่ 2: สังเกตแนวเส้นสันเปลือกแล้วกำหนดแนวเส้นตั้งฉากกับกิ่งที่ต้องการตัดนั้นด้วยสายตา แนวตัดจะอยู่กึ่งกลางระหว่างเส้นทั้งสอง

การตัดลำต้นหรือการทอนยอด
ไม่ต้องสังเกตคอกิ่งแต่ตัดโดยสังเกตแนวเส้นสันเปลือกแล้วกำหนดแนวเส้นตั้งฉากกับกิ่งหรือลำต้นหลักนั้นด้วยสายตา แนวตัดจะอยู่กึ่งกลางระหว่างเส้นทั้งสอง

การตัดกิ่งขนาดใหญ่และมีน้ำหนักมาก
สำหรับกิ่งขนาดใหญ่ที่มีน้ำหนักมากต้องตัดเพื่อลดน้ำหนัก เพื่อป้องกันการฉีกขาดของเปลือก ทำได้โดยตัดด้านล่างของกิ่งลึกประมาณ 1 ใน 3 ของกิ่ง จากนั้นพลิกเลื่อยไปตัดด้านบนให้ขาด โดยเลื่อนจุดตัดออกไปด้านปลายกิ่งเล็กน้อยแล้วตัดครั้งสุดท้ายที่คอกิ่ง

ปัญหาเกี่ยวกับสุขภาพ ความเสี่ยงและอันตรายที่เกิดจากต้นไม้ใหญ่ของประเทศไทย
หมอต้นไม้ ธราดล ทันด่วน (มปป.) กล่าวถึงปัญหาเรื่องสุขภาพของต้นไม้ที่พบ เมื่อนำต้นไม้ใหญ่จากป่าเข้ามาปลูกในเมืองพบอยู่หลายกรณี เช่น
– อาการตายนึ่ง (Sunburn): เป็นอาการที่เกิดกับต้นไม้หลังตัดหนัก โดยเฉพาะบริเวณลำต้นและกิ่งขนาดใหญ่ของต้นไม้หลายชนิด ที่สัมผัสแสงแดดโดยตรงโดยเฉพาะแดดจัดในช่วงบ่ายเป็นเวลานานๆ เปลือกด้านที่ถูกแดดจะเริ่มเน่าท้ายที่สุดก็แห้งตาย บริเวณที่เกิดอาการนี้มักอยู่ในด้านทิศตะวันตก ด้านทิศใต้ หรือจุดที่สัมผัสแดดเที่ยงเป็นเวลานานๆ

– ระบบรากเกิดความเสียหาย: ต้นไม้มีระบบรากที่ส่งเสริมความแข็งแรงและยึดลำต้นอยู่ 2 ประเภท คือ รากแก้วและรากแขนง โดยรากแก้วของต้นไม้ใหญ่ในเมืองเขตร้อนจะเสื่อมสภาพลงเมื่อต้นไม้ต้นนั้นมีอายุสูงขึ้น ด้วยเหตุนี้ระบบรากแขนงโดยเฉพาะรากแขนงผิวดินจึงมีบทบาทสำคัญต่อความมั่นคงของต้นไม้ต้นนั้น รากแขนงผิวดินที่มีโครงสร้างดีจะกระจายตัวออกไปในแนวตรงจากทุกทิศทางของลำต้น ส่วนรากที่โค้งงอมีความสามารถในการเหนี่ยวรั้งต้นไม้ลดลงจึงควรตัดแต่งรากส่วนที่โค้งออกเพื่อให้เกิดรากเส้นใหม่ที่ตรงซึ่งช่วยเหนี่ยวรั้งต้นไม้ได้ดีกว่า

ต้นไม้ใหญ่ในเขตเมืองมักสร้างปัญหา จริงหรือไม่?
ปัญหาที่พบบ่อยของต้นไม้เหล่านี้เมื่อเติบโต ได้แก่ การระสายไฟฟ้าทำให้ไฟฟ้าดับ ระบบรากดันพื้นหรือขอบทางเท้า เบียดแทรกอาคารหรือกำแพง รากฝอยที่เข้าหากินในท่อระบายน้ำทำให้ท่อน้ำอุดตัน นอกจากนี้ยังอาจโค่นล้มทับคนหรือทรัพย์สินเสียหายซึ่งบางครั้งมีอันตรายถึงชีวิต ด้วยเหตุนี้เองที่ทำให้มุมมองของคนเมืองต่อต้นไม้ใหญ่ในเมืองเปลี่ยนไปเป็นแง่ลบ เป็นปัญหาร้ายแรง ผลที่ตามมาก็คือ ต้นไม้ถูกกุดกิ่ง บั่นยอด ลิดพุ่มใบทิ้ง จนกลายเป็นต้นไม้ที่ไร้ซึ่งความสวยงามสร้างความรันทดใจแก่ผู้รักต้นไม้ที่พบเห็นรวมทั้งนักท่องเที่ยวจากทั่วโลก (ศาสตราจารย์กิตติคุณ เดชา บุญค้ำ, 2543)

TreeNOcare-Thailand-01

ภาพตัวอย่างเปรียบเทียบการตัดแต่งต้นไม้ของต่างประเทศและประเทศไทย

Arboriculture-Taipei-01Arboriculture-Taipei-02
ต้นไม้ในเมืองไทเป ไต้หวัน ที่แต่ละเมืองจะมีรุกขกรประจำทำหน้าที่ดูแลต้นไม้ใหญ่

NO-Arboriculture-Thailand-01NO-Arboriculture-Thailand-02ต้นไม้ในประเทศไทย ถูกตัดโดยเจ้าหน้าที่ผู้ที่ไม่เข้าใจความสำคัญของการตัดแต่งอย่างถูกวิธี


ต้นไม้ในประเทศไทย ที่ได้รับการดูแลตัดแต่งโดยรุกขกร ผู้ที่ได้เรียนรู้งานด้านรุกขกรรม
Arboriculture-Thailand-01

Arboriculture-Thailand-02

[รวบรวมและถ่ายทอดข้อมูลโดย พรนภา ศิริบุญญฤทธิ์ และทีมบิ๊กทรีส์ BIGTrees Project]

Advertisements

Blog at WordPress.com.

Up ↑

%d bloggers like this: